FAQs Thema Hallenbouw

Door het ongeluk in Bad Reichenhall is een discussie losgebarsten voor kapconstructies uit hout. In verband hiermee hebben niet alleen leken vragen. Onderstaand hebben wij een catalogus van vragen en antwoorden speciaal voor journalisten, politici en alle geïnteresseerden samengesteld. Heeft u nog meer vragen, u kunt ons altijd schrijven, wij beantwoorden al uw vragen graag.

 

Wanneer spreken we van een hal? Hoe kunnen we de hallen samenvatten om welke de discussie zich draait.

Een hal is in de regel een gebouw in één bouwlaag, wat voor verschillende doeleinden gebruikt kan worden. In hallen kan bijvoorbeeld sport uitgeoefend worden, er vinden cultuurevenementen plaats, er worden producten geproduceerd, verkocht of opgeslagen. De meeste hallen zijn dicht, er zijn echter ook hallen met open overkappingen. Woon- of zakenpanden met meerdere bouwlagen zijn geen hallen, het kan echter voorkomen, dat hallen op gebouwen met meerder bouwlagen gebouwd worden en zo een dak vormen, zoals tennishallen op winkelcentra.
De actuele discussie draait wezenlijk om overspanningen van rij-, tennishallen of ijsstadions.

terug


Hoeveel hallen zijn er ca. in Duitsland?

Dit kan men alleen grof schatten. In een kleine stad met 25.000 inwoners zijn er ongeveer 200 hallen. Alleen maar "woonsteden" kunnen minder, van industrie gevormde steden kunnen meer hallen hebben. Aan de hand hiervan bestaan in Duitsland met een totaal aantal inwoners van 80 miljoen ongeveer 600.000 hallen. Dit is waarschijnlijk nog laag berekend zijn, indien men bedenkt, dat alleen Aldi al minimaal 5.000 vestigingen heeft en er in een geconcentreerd gebied een groot aantal productie-, overslag- en expeditiehallen gevestigd zijn.

terug


Vanaf welke overspanning van een dak ontstaat door meerdere invloeden een hoger gevarenpotentieel als bij een dak van een eigen huis?

Het dak is een ruimtelijk draagvlak, dat over veel draagsterkte-reserves beschikt, mede ook doordat de overspanningen van 10 tot 13 meter relatief klein zijn. Schiet een deel van het dak, zoals bijvoorbeeld een gording tekort, dan nemen andere delen de opgave van het weggevallen bouwdeel over.

Bij een hallenconstructie met overspanningen groter dan 15 meter zijn de constructie-eisen in de regel anders, zodat bij het wegvallen van een bouwdeel eventueel ook de naastgelegen bouwdelen hierin betrokken wordt. Dit zal bij Bad Reichenhall ook wel het geval zijn.

Met overspanning bedoeld men de afstand tussen twee steunpunten, bijvoorbeeld tussen twee kolommen. De hal in Bad Reichenhal was 80 meter lang, de overspanning bedroeg 40 meter. De overspanning heeft altijd betrekking op het primaire draagvlak.

terug


Wat is een draagvlak?

Een constructie die "draagt", die lasten van het dak zoals eigengewicht of sneeuw via de fundatie in de grond afdraagt. De belastingen worden via de liggers over de kolommen in de fundamenten en van hieruit in de aardbodem of de bouwgrond afgeleidt.

terug


Waarop moet bij grote overspanningen van constructies vooral gelet worden?

Degene die een dakconstructie voor dragende gebouwen plant en bouwt, moet exact op de hoogte zijn van de eigenschappen en kenmerken van de bouwstoffen.
Hierbij dient men ook rekening te houden met alle op de constructie inwerkende lasten zoals bijvoorbeeld wind en sneeuw.

terug


Welke bouwstoffen worden bij hallendaken gebruikt?

Men gebruikt staal of beton, staal, hout of gemengde bouwwerken. In afzonderlijke bouwdelen kan men ook verschillende materialen combineren. Dan spreekt men van verbonden bouwdelen, bijvoorbeeld hout-beton-verbonden delen. Men kan echter ook binnen een draagvlak losse bouwdelen uit verschillende materialen mengen zoals ook geschiedt bij het ijsstadion in Deggendorf.

terug


Wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende bouwstoffen?

Constructies uit hout hebben een gering eigengewicht maar gelijktijdig ook een hoge sterkte. Daarom hebben ze bij grote overspanningen vaak de voorkeur. Ze hebben gladde oppervlaktes, waarop geen vuil vasthecht en ze zijn immuun tegen invloeden door luchtdelen -ze weerstaan bijvoorbeeld de zouthoudende lucht bij zoutwaterbaden. Alhoewel ze brandbaar zijn, hebben ze een hoge brandwerendheid, dit betekent dat ze nog lang na het uitbreken van een brand draagkrachtig zijn.

Constructies uit staal hebben een hoge sterkte bij relatief geringe afmetingen. Een nadeel is echter de geringe brandwerendheid, de open doorsnede, waarin zich stof kan vormen en het onderhoud om in omgevingen met zouthoudende lucht of hoge vochtigheidsgraad corrosie te vermijden.

Constructies uit gewapend beton verenigen de voordelen van beton met de nadelen van staal. Beton, wat de drukkracht overneemt, is immuun tegen de meeste invloeden. Om de trekkracht over te nemen, heeft men echter aanvullende wapening nodig, wat onder andere kan corroderen. Een bijzonder nadeel van grote overspannen constructies uit deze bouwstof is het hoge gewicht: gewapend beton weegt ongeveer vijf keer zoveel als hout. Het eigengewicht teert daardoor al een groot deel van de draagreserves op.

terug


Zijn er daarom t.o.v. de draagkracht aan de hand van de bouwstof verschillende andere aandachtspunten?

Bouwdelen uit elke bouwstof worden bij hetzelfde gebruik gelijk belast. De zekerheid van alle bouwstoffen zijn met elkaar te vergelijken. Omdat echter elke bouwstof zijn sterke en zwakke punten heeft, moet men als constructeur niet alleen van de statische regels op de hoogte zijn. Men moet ook de specifieke eigenschappen van de verschillende bouwstoffen kennen en deze op de juiste manieren toepassen.

terug


Is een bijzonder gevarenpotentieel alleen bij de daken of ook bij de wanden aanwezig?

Groot overspannen daken dragen de hele last, het eigengewicht en de sneeuw op de wanden. Door de grote en de daardoor veroorzaakte buigbelasting ontstaat een extreem gevarenpotentieel.

Wanden hebben andere afmetingen en zijn door hun geringe hoogte minder problematisch als groot overspannen dakconstructies. De overspanning van het dak in Bad Reichenhall bedroeg 40 meter, de onderliggende wanden hadden een hoogte van 8 of 10 meter. Weigeren echter delen van de wandconstructie, dan stort natuurlijk ook het dak in.

terug


Welke klimaatfactoren brengen de draagkracht in gevaar en wat kan men hiertegen doen?

Volkomen onafhankelijk van de bouwstof schaadt water in principe elke constructie. Bouwdelen uit hout, die constant vochtig zijn, verliezen hun sterkte en worden door het ontstaan van schimmels in gevaar gebracht. Bouwdelen uit staal corroderen, in bouwdelen uit gewapend beton kan het staal eveneens corroderen. Tegen water, de vijand van elke constructie, moet men een bouwkundige bescherming plannen. Men moet zo bouwen, dat wateroverlast uitgesloten wordt. Bovendien moeten de bouwwerken onderhouden worden en de eigenaren dienen ervoor zorg te dragen, dat daken en wanden intact blijven.

Voor vorst geld hetzelfde, ook hier gaat het om water. Indien in een scheur, het maakt niet uit bij welke bouwstof, water indringt en bevriest zet het water uit en breekt beton open of scheurt het hout.

Hitte is normaal gesproken onschadelijk voor elke bouwstof. Brand is een ander thema. Hier heeft een constructie uit hout bijzondere sterktes. Constructies uit staal of gewapend beton verliezen bij temperaturen van 300 tot 400 graden plotseling hun sterkte en storen in. Hout brandt weliswaar, echter de uiterste verkoolde laag, werkt als een warmte-isolatie en beschermt de dragende kern.

terug


Welke betekenis hebben constructieberekeningen en bouwuitvoering voor de kwaliteit van een bouwwerk met betrekking tot de draagkracht?

De competentie van constructeurs en uitvoerende bedrijven is uiterst belangrijk voor de kwaliteit.

Men kan een constructie zo construeren, dat het niet functioneren of wegvallen van een enkel deel niet het instorten van de complete hal als gevolg heeft. Intelligente constructieberekeningen hebben als doel dat in geval van het instorten van een enkel deel beperkte schade aan het geheel berokkend wordt. Een dergelijke berekening is echter niet gebruikelijk omdat het erg kostbaar is. Vaak staan bij zulke beslissingen economische verplichtingen op de voorgrond en niet het minimeren van schades bij ongelukken.

terug


Zorgt het klimaat door de jaren principieel bij elk bouwwerk voor gevaren?

Indien men een bouwwerk niet onderhoudt en niet gebruikt of bewoond wordt, zal het in de loop der jaren vervallen. Dit geldt niet alleen voor woningen maar voor bouwwerken. Men zegt niet voor niets: "de natuur haalt alles weer terug".

terug


Kan men dit met regelmatige controles tegengaan?

Regelmatige controles helpen kleine schades te herkennen en op te lossen. Bekommert men zich niet hierover, dan kan dit extreme vervolgschades als gevolg hebben.

terug


Waarom zijn er geen voorgeschreven onderhoudsintervallen voor openbaar toegankelijke hallen?

Dat is een politieke vraag. De wet volgt de filosofie, dat onderhoud en zorg van gebouwen een zaak van de eigenaar is. Om te veel reglementen te verkomen wilde en wil men tot op heden geen voorschriften voor onderhoud voorschrijven.

De tendens in de openbare bouw voert ertoe het openbare gebouwbeheer af te bouwen en de verantwoording voor de bouw tijdens de bouw- en garantietijd over te dragen aan de bedrijven en later aan de eigenaren. Het afbouwen van te veel reglementen komt vanuit Brussel en de overheid juicht dit onder het aspect van geldnood toe. Vacatures van vaklui in bouwbureaus worden niet meer bezet, de verantwoordelijkheid gaat van de openbaarheid over naar de exploitanten.

terug


Waarom worden überhaupt constructies uit hout voor hallendaken gebruikt?

Constructies uit hout werden al ingezet toen er nog geen constructies uit staal of gewapend beton bestonden. Honderden jaren geleden werden grote gebouwen, vergaderhallen en woningen al uit hout gebouwd. Het is een historische bouwstof, die zich bewezen heeft. Oude gemeentegebouwen, de vele vakwerkhuizen en het "Knochenhauer gemeentehuis" in Hildesheim zijn voorbeelden van langdurige constructies.

Het gebruik van constructies uit hout bij moderne bouwwerken werd door de ontwikkeling van gelamineerd hout met zijn natuurlijke afmetingen vergemakkelijkt. Nu kan men liggers uit hout met vrijwel alle willekeurige lengtes en afmetingen alsook grote bouwdelen voor vloeren vervaardigen.

terug


Wat zijn de voordelen t.o.v. andere bouwstoffen?

Het geringe eigengewicht bij gelijktijdige sterkte, de grote vormbaarheid van gelamineerd hout d.w.z. de mogelijkheid tot het vervaardigen van gebogen bouwdelen met het optische uiterlijk van gladde oppervlakken samen met een hoge brandwerendheid. Gelamineerd hout biedt de architecten veel vormgevingsmogelijkheden. Men kan van hout met geringe moeite gebogen en getordeerde delen vervaardigen, wat met andere bouwstoffen niet mogelijk is.

terug


Zijn alle houtsoorten gelijk bij het gebruik in de bouw?

Natuurlijk niet. Bij groot overspannen hallen wordt vaak gelamineerd hout of andere vakwerkspanten uit massief hout toegepast, bijvoorbeeld met knoopverbindingen van nagelplaten. In het algemeen wordt hiervoor naaldhout gebruikt. Het standaard naaldhout in Europa is vuren. Het is tegen vochtigheid met daarna volgende schimmels weinig bestand. Bouwwerken uit vuren hebben een bijzondere bouwkundige houtbescherming nodig. Dit betekent, er moet zo gebouwd worden, dat de bouwdelen niet vochtig worden. Dan is vuren onbeperkt houdbaar. Het impregneren met een houtbescherming werkt bij vuren niet goed omdat de vloeistof amper in de oppervlakte binnendringt.

Andere soorten hout zoals lariks en dennenhout hebben minder problemen met de duurzaamheid. Eiken wat in de regel alleen als massief hout gebruikt wordt, komt uit economische redenen amper in overweging en is voor het gebruik in gelamineerd hout niet toegestaan.

terug


Wat is de levensduur van bouwwerken uit hout?

Indien het droog gehouden wordt, is de levensduur onbeperkt. De "Kapellbrug" in Luzern bijvoorbeeld bestaat al meer dan 500 jaar. Tevens bestaan er nog zeer goed uitziende vakwerkhuizen uit de middeleeuwen. Zonder rampen en oorlogen zouden dit er nog veel meer zijn. Opvallend is, dat de nog bestaande bouwwerken uit hout vroeger ook al in goede kwaliteit vervaardigd werden.

terug


Nog niet zo lang geleden hebben we gelamineerd hout voor het Expo-dak vervaardigd. Moet ermee rekening gehouden worden, dat dit dak in enkele jaren instort?

Het dak met een oppervlakte van 40 x 40 meter op elk scherm is weliswaar een mooi voorbeeld voor moderne ingenieurbouw, het heeft echter onderhoud nodig. Dan kan het honderden jaren standhouden.

terug


Hoe wordt uit planken ter hoogte van een boom grotere rechte of gebogen delen uit hout vervaardigd?

De planken worden middels vingerlasverbindingen verbonden tot gewenste lamellen. Ze zijn zeer flexibel, men kan ze in elke vorm buigen, nadat men de lijm heeft aangebracht. Als de lijm uitgehard is, bezitten de bouwdelen hun stijfheid.

Dit geschiedt al sinds het midden van de 19e eeuw. In Southampton bestaat een kapel met gebogen gelamineerde spanten uit het jaar 1869. In Duitsland heeft een timmerman uit Weimar, Otto Hetzer deze bouwwijze aangegrepen en verder ontwikkeld tot de industriële producten. In Wuppertal staat nog een door hem ontwikkelde turnhal. Echter eerst na de 2e wereldoorlog kreeg gelamineerd hout een doorbraak. De helft van het wereldwijd vervaardigde gelijmd hout kwam uit Noord-Amerika, de andere helft uit Europa, overwegend echter uit Duitstalige landen.

terug


Welke handelswijze bestaat er om planken met elkaar te verbinden?

Door vingerlassen kan men planken verbinden. Onder elkaar vastgelijmde planken leveren het gereedgekomen bouwdeel op. Men spreekt dan vaak van liggers, wat dragers betekend.

terug


Welke lijmsoorten gebruikt men?

Heden spreken we van kleefstoffen. Lijm is een ondersoort, namelijk een kleefstof dat water als oplosmiddel bevat.

Vroeger gebruikte men alleen lijm. Otto Hetzer gebruikte caseïnelijm, dat van botten gemaakt werd. Heden gebruikt men polycondensatielijmen die uit lijm en harder bestaan. Beide worden gemengd en bij het uitharden vervlucht het water.

Daarnaast bestaat er een kleefstof op basis van polyuerthaan of epoxy, dit zijn de ontwikkelingen van de laatste 20 jaar.

terug


Hoe wordt hun geschiktheid getest en sinds wanneer ontstaan deze testen?

Kleefstoffen hebben in Duitsland een vergunning nodig. De materiaal testvereniging MPA in Stuttgart test dit kleefmiddel en hierna verstrekt het Duitse instituut voor bouwtechniek de algemene vergunning voor bouwtoezicht. Dit geschiedt zo al jaren.

terug


Hoe is de kwaliteit van de bedrijven die gelijmd hout leveren verzekerd?

In Duitsland bestaan ca. 40 producenten van gelamineerd hout. Elk bedrijf heeft een groot of klein lijmcertificaat. Het grote lijmcertificaat is nodig voor de productie en levering van groot overspannen houtconstructies. Dit heeft betrekking op ca. 30 producenten. Elke producent wordt gecontroleerd of hij technisch als persoonlijk in staat is, gelijmd hout te vervaardigen. Bedrijven, die zich een over de bouwtechnische eisen aan extra controle onderwerpen, ontvangen het RAL-kwaliteitscertificaat. Deze producenten werken op een kwaliteitsniveau, dat in de bouwsector niet altijd gebruikelijk is.

terug


Bestaat er een kwaliteitscontrole voor producenten van gelamineerd hout, dat niet rechtmatig handelen uitsluit?

De industriële verwerking van gelamineerd hout is systematisch en zeer streng. Elk bedrijf moet zich tweemaal per jaar onderwerpen aan toezicht door derden. Deze komen onaangemeld en controleren steekproefsgewijs of alles volledig waterdicht is.

Tevens moeten alle producenten, die over een lijmcertificaat beschikken, een test van bekwaamheid voor het vervaardigen van gelamineerde, dragende bouwwerken bezitten. Ook voor de lijmbevoegdheid vinden regelmatig controles door een onafhankelijk instituut plaats.

terug


Bij door openbare inschrijvingen verkregen opdrachten zijn meestal gemeentes betrokken. Zijn zij meer geïnformeerd en gevoeliger dan privé opdrachtgevers wat betreft onderhoud en controle?

Neen. Openbare gebouwen worden meestal door subsidies gefinancierd. Hiermee is de bouw verzekerd, voor het onderhoud is echter geen geld voorzien. Sensibiliteit ontstaat eerst indien een ongeluk gebeurd. Dan wil  namelijk niemand de verantwoordelijkheid op zich nemen.

terug